Matthijs Schouten
Tot in de vorige eeuw onderscheidde elk dorp in India drie typen ‘woud’ in de omgeving van de nederzetting. Er was de Mahavan, het sanctuarium. Dit bos behoorde de natuur geheel toe. Geen mens betrad het. Dan was er de Tapovan, het ‘woud der wijzen’. Dit was het gebied waarin degenen die in afzondering het spirituele pad wensten te gaan, zich terugtrokken. De kluizenaars die hier hun heil zochten, mochten het bos echter geen schade toebrengen. Ten slotte was er de Shrivan, het ‘bos van voorspoed’. Hier oogstte men hout en vruchten en plantte er ook nieuwe bomen. Tegelijkertijd vonden allerlei wilde planten en dieren er een tehuis.
Deze ruimtelijke verdeling liet zien dat de mens zichzelf niet beschouwde als eigenaar van de natuur maar als partner. Zowel de mens als de natuur hadden hun eigen domein. De mens maakte wel gebruik van de natuur, maar deed dat met respect.
Hoe zit dat bij ons? Twee van de bovengenoemde typen hebben wij ook. We hebben zogenoemde multifunctionele bossen waarin we uit de natuur oogsten, maar waar ook wilde planten en dieren een plaats hebben. Onze natuurreservaten zouden vergeleken kunnen worden met het ‘woud der wijzen’. Daar gaan we naar toe om te recreëren, wat letterlijk betekent onszelf te herscheppen, en daar worden we ook geacht de natuur geen schade toe te brengen. Het is echter opmerkelijk dat het eerste type bij ons ontbreekt. Dat lijkt erop te wijzen dat we eigenlijk vinden dat de natuur van ons is; ze lijkt er zo alleen maar te zijn voor ons gebruik, of dat nu is om eruit te oogsten of om erin te recreëren. Kunstenaars als Herman de Vries en Harm van der Wal en ook Thomas van Slobbe van de Stichting (w)Aarde hebben daar in hun werk al eerder op gewezen.
Het zou goed zijn als we in Nederland enkele natuurterreinen zouden aanwijzen waaruit we ons als mens terugtrekken. Zelfs geen natuurbeheerder of bioloog betreedt ze nog. Het hoeven geen grote gebieden te zijn, maar ik kan me voorstellen dat zulke vrijplaatsen voor de natuur sterk tot de verbeelding gaan spreken. Het worden plekken die ons er voortdurend aan herinneren dat we de natuur niet bezitten. Het worden plaatsen die uitdrukking geven aan een gevoel van partnerschap met de natuur. Het worden oorden van respect.
Loading ...
De natuur is niet van ons. Daarom zijn wij niet in staat die te beheersen. De mens wil beheersen. Als er een god is, boven god staan, als er geen god is god spelen. Maar altijd boven de natuur staan. De natuur is, zeggen zij die van gelovige oorsprong zijn, van ons. En de humanisten zien het niet veel minder egocentrisch. En de atheïsten al helemaal niet.
Maar dat is ze niet. We kunnen haar niet temmen, dat blijkt uit de verwoestingen door storm en vulkanen en aardbevingen. Van oudsher vecht de mens echter tegen die vijand. Ja, de natuur is onze verklaarde vijand, dat blijkt uit alles wat we doen. Een vijand moet gedood, verwoest of tenminste onder controle komen. De mens probeert grip, controle, te krijgen over haar omgeving, de natuur. En dat lukt haar steeds beter.
Zelfs het ‘vrij’ laten of houden van stukken natuur, of wildernis, is gedaan vanuit controle.
Kijk maar naar Antarctica. Dus alláng niet meer vanuit noodzaak of onmacht.
Wij beschikken.
En dus is de toekomst van die wildernis ongewis.
Het is mooi dat we in Nederland dromen van wildernis, oernatuur, oerbossen, wolf, lynx. En ik steun dat ook van harte. Ik hoop dat bovenstaande initiatieven een uitstralingsfunctie hebben.
Naar politiek Den Haag bijvoorbeeld. Oernatuur? De Wadden absoluut met rust laten! Oernatuur? Niks durven doen in onze natuurgebieden. Oernatuur? Alle jacht uit onze reservaten, SBB, NM, cum suis! Oernatuur? Fatsoenlijke vergoedingen bij ’schade’ door Wilde Zwijnen en ander wild waarvan wíj, de mens, de ruimte inperken (en dus niet andersom).
Oernatuur? De gehele Brabants/Belgische grenszone met de vele bossen en andere natuurgebieden tot wildernis verklaren, bosbouw eruit, ecoducten, waterstanden normaliseren, boeren compenseren en nietsdoen!
Oernatuur… waar een wil is…. kunnen we heersen en tóch genieten van onze verworvenheden.
Succes!
Ik sta in de startblokken.
Oh ja ik zal ook even uitleggen waarom ik in de startblokken sta. Wie ben ik? Ik woon en werk al bijna dertig jaar in het hart van Drenthe en we, mijn gezin en ik, doen dat met heel veel plezier en zogezegd we “genieten”:
Dan heb je geluk: Ik kijk hier steeds mijn ogen uit. Zie nieuwe kleur, hoor nieuw geluid. Nooit is `t hetzelfde pad. Het klinkt misschien wat overdreven. Maar hier kan ik zeven levens leven. Dan ben ik `t nóg niet zat!
Toen wij als Staatsbosbeheerders, ik geloof in de loop van 2008, geconfronteerd werden met het fenomeen: “Task Force beheer” binnen onze dienst, was het eigenlijk wel even schrikken!! Er was door specialisten gekeken naar Natuur - Cultuur Historie - Houtteelt en Recreatie. Er werd gesproken over Macro -, meso –en micro - niveau…oei… wat komt er nu op ons af.
Emotionele reacties, angst voor het onbekende, we raken kwijt wat we bereikt hadden. Ons werk voor niets geweest?
Zou het weer een “hype” zijn en vanzelf weer overgaan? Nee, het is blijven hangen en we beginnen al een klein beetje aan het idee te wennen. Voor mijzelf heb ik de conclusie getrokken dat we ons werk “goed” gedaan hebben in de tijd waarin we het achter ons laten. We hebben geroeid met de riemen die we hadden.
Of het realistisch is om anno 2000 een nieuwe wildernis te creëren…..ik denk het wel en bovenal zijn we het verplicht om dit in te zetten en na te laten aan onze volgende generatie. Ik vind het een goede zaak dat we door TF beheer een keuze moeten maken. En dat we in sommige gevallen iets moeten prijsgeven, wanneer we gekozen hebben, is onvermijdelijk maar schept wel heel veel duidelijkheid en winst voor de toekomst. Ik spreek hierbij de wens uit, heb het ook al als droom opgeschreven, dat onze directie in de loop van 2009 een goede en weloverwogen keuze maakt en groen licht geeft voor het creëren van een grote eenheid natuur.
“Daarom sta ik in de startblokken”
Een hartelijke groet uit het hart van Drenthe!
Eerbied voor wat leeft en wat ‘is’, ruigte en ruimte om te dwalen en jezelf te verliezen: Volmondig ja.
Een terrein waar niemand mag komen? Tja… Hmmm… Da’s vooral een plek van dromen. Waar je van de zijkant naar mag kijken. Maar niet in mag. En jakkes, ik wil er juist zo graag in, om het te beleven.
Menselijke beleving verbeeldt zich meestal op menselijke schaal. Het verlangen naar wildernis is dan ook een menselijk verlangen. Aan welke schaal denken we? De schaal van een landschap om in te dwalen? De schaal van een tuin om te vertoeven? Of de schaal van een pissenbed, voor wie de wereld één grote wildenis is?
We of ze zijn nog niet bezig met onze “narrenplannen” en het is zeker geen vorm van aanstellerij (beetje oneerbiedig vind ik trouwens!) Volgens mijn info komt er eerst nog een weloverwogen en terdege onderbouwde beslissing op basis van een heel goed onderzoek! Het is misschien wel een bekrompen gedachte (sorry voor het woord!) om te denken dat het niet te realiseren is in ons kleine kikkerlandje. Als er op beperkte schaal in Nederland op basis van goede inventarisatie en goede reeds herstelde hydrologische systemen een nieuwe natuur gecreëerd kan worden zijn we toch gestoord, (sorry) dat we dat niet oppakken! Met onze keuzes natuur - cultuur - recreatie en houtteelt kunnen we goede beheer keuzes maken en onze aandacht volledig richten op de verschillende behoeftes. Als dit niet gerealiseerd kan worden blijven we overal aan de gang en lukt het overal “net” niet of het is gedoemd te mislukken En over de vraag wat is natuur zal voor 16 489 032 medelanders heel verschillend uitpakken.
De mensen van de ”New age” of die reïncarnatie geloven zullen er ons heel dankbaar voor zijn! Ik weet het zeker.
Maar wat is er dan nieuw aan het fenomeen Nieuwe wildernis, als dat gebeurt na een gedegen onderzoek, een herstelde hydrologie, en kennelijk een bepaalde vorm van beheer met grote grazers. Daar zijn we in nederland toch al jaren mee bezig. Ik begrijp er helemaal niets van en vindt het vooral erg zweverig.
Om er iets van te begrijpen zul je je er ook in moeten verdiepen, dat zul je met mee eens. Oké men is in Nederland misschien jaren geleden te euforistisch met het idee omgesprongen, misschien wel te impulsief en misschien ook wel uit angst! Er zijn voorbeelden waar het absoluut niet goed gegaan is. Terreinen waar de hydrologie nog niet eens op orde was of zelf nooit te realiseren bleek, terreinen waar alleen de dieren op de eerste plaats kwamen of de oppervlakte niet voldoende was. Op basis van de eerder genoemde TF uitgangspunten kunnen we dat nu tackelen.
Wat nu onze kans, uitdaging is, om juist een gebied te vinden, en naar het zich laat aanzien zijn dier er, waar alle potenties en verantwoorde mogelijkheden en uitgangspunten aanwezig zijn en juist daar de natuur het voor het zeggen te geven. Met betrekking tot de invulling en de realisering zal, ik weet het zeker, nog heel veel gesproken worden. Over een nacht ijs gaan….zeer zeker niet….
Wij hebben toch alles eigenlijk in handen, denken we! We zullen moeten wennen aan het idee om niet alles te willen aanharken en vol te bouwen met “grijs”! Geef mij maar ”groen”
En bij zweverig heb ik andere voorstellingen!
Tilia ik verdiep me hier al 25 jaar in. Geloof mij het idee van nieuwe wildernis in Drenthe is keiharde busines. Er moet geld voor komen, ten eerste, er moeten aannemers gecontracteerd, ecoducten gebouwd, eigenaren uitgekocht, bossen natuurtechnisch omgevormd, er worden rapporten geschreven met doelstellingen, er worden overlegorganen opgericht met omwonenden, er wordt een beheerplan opgesteld etc. Naar mijn idee is het een nieuw naampje voor een iets verder gaande vorm van natuurbeheer dan het beheer dat we nu kennen.
Beste Titia,
Je schrijft waarschijnlijk zoals je denkt: zeer snel en enigszins chaotisch, van de hak op de tak, met gebruik van veel nietszeggende woorden. Ik heb je uitvoerige reacties twee keer aandachtig gelezen, maar desondanks kan ik er geen touw aan vastknopen. Ik blijf van mening dat we voor wildernis naar Canada of Brazilië zullen moeten. Ons Nederlandse tuintje is gewoon om in te zitten. Wie Nederland op een globe wil aanwijzen merkt dat zijn vingertop nog te dik is om dat te doen zonder ook een deel van Duitsland of Denemarken aan te raken. Hou toch op met die onzin en ga wat nuttigs doen. Neem desnoods een leerzaam boek ter hand, zoals mijn vader altijd zei, als hij ons zat was.
Als na twee keer aandachtig lezen mijn naam nog niet eens goed gespeld wordt tja….ik denk het mijne er van. Jammer eigenlijk dat bij de start van deze toch zinvolle discussie, een goed gesprek, nu al zo`n toon gezet wordt. Vind het eigenlijk ongepast. Ik denk dat ik mijn gesprek maar op een andere plek ga voortzetten. Oh ja ga ook een boek lezen hoe ik met dit soort mensen moet omgaan.
Met een vriendelijke groet “TILIA”
Beste Tilia (zo beter?).
Je hebt gelijk, in dit soort discussies is het niet goed om persoonlijk te worden. Het voegt niets toe, integendeel, het leidt af van waar het om gaat. Ik trapte in die val en jij vervolgens ook, maar ik was het die begon, waarvoor excuses.
Het gesprek op een andere plek voortzetten? Niet doen. Laat maar aan Geert Wilders over.
Overigens blijf ik van mening dat de wens om wildernis te creëren in Nederland getuigt van doorgeschoten regeldrang, hoewel door de voorstanders juist het tegendeel wordt beweerd: men heeft het immers over ‘terugtreden.’ Maar het product van dat terugtreden wordt binnenkort wel feestelijk gepresenteerd. Ik snap er de ballen van. Hoe moet ik het me voorstellen? Laten we eerst Harmonie De Vooruitgang feestelijk het Wilhelmus spelen en doen we dan allemaal een feestelijk stapje terug? Wel op onze tenen dan graag!
De heer Matthijs Schouten heeft het over ’oorden van respect.’ Ik word eerlijk gezegd een beetje misselijk van het woord respect. Het is met de komst van een zwerm dominees in de Nederlandse politiek ons dagelijks bestaan binnengeslopen. Het woord is inmiddels zo vaak te pas en te onpas gebruikt dat het volkomen versleten is geraakt, en geen enkele betekenis meer heeft.
Een aardige bijkomstigheid van de nieuwe wildernisplekken (die er natuurlijk toch gaan komen) is misschien dat het ideale plaatsen worden om je te verbergen, als je wordt gezocht door de politie, of om je afgedankte autobanden achter te laten, als je te beroerd bent om de prijs voor het officieel dumpen te betalen.
Je merkt het, ik kan er slechts met sarcasme en ironie over schrijven. De Engelsen gebruiken in dit soort gevallen het woord ‘preposterous,’ dat, nog beter dan het Nederlandse ‘lachwekkend,’ uitdrukt hoe ik over het plan denk. In preposterous klinkt zelfs een beetje het pedante van de bedenkers van het plan door. Het geeft het exact weer.
Een wijze raad: laat nooit een natuurfilosoof in het vrije veld los. Daar komen brokken van.
Vriendelijke groetend,
Wolfaart Jolles
Dag Wolfaart,
Hier ben ik weer, excuses geaccepteerd! We zijn allemaal wel eens impulsief en laten ons leiden door de pen (toets!) Begreep ook niet zo goed waar deze rancune weg kwam. Evenmin snap ik waar het sarcasme en de ironie wegkomt. Wij zijn toch met elkaar doende om onze mooie, zoniet de mooiste provincie van Nederland, “te behouden, onderhouden en te promoten”. Menig stichting is doende met meerdaagse wandel- of fietsarrangementen in de provincie Drenthe. Volgens jou misschien wel weer chaotisch en van de hak op de tak maar wanneer wij kunnen melden dat we in Drenthe op “beperkte” schaal de natuur zijn gang laten gaan, is dat toch alleen debet aan “ONZE” Natuur in Drenthe, om over grote natuurlijke eenheden nog maar niet te praten. Ik ben er wel een beetje trots op dat dat in Drenthe misschien nog wel te realiseren is! Hoeven we in de rest van Nederland, door het oprukkende betongrijs, de tuintjes en de speelweides, niet meer aan te denken.
(Oh ja…de persoon die je noemde staat niet zo hoog op mijn lijstje en volg hem ook niet zo!)
Groetend “Tilia”
Van wie is de natuur?
Bij vroege vogels hoorde ik Henk Jan Ormel’s vraag van wie de natuur eigenlijk is of zou moeten zijn.
Er is een land, niet ver van hier, waar die vraag allang beantwoord is: De mens is van de natuur en niet omgekeerd. Goed, ze zagen een paar boompjes om als brandhout of om er huizen mee te bouwen en ze vernielen de natuur door er een weg doorheen te leggen, maar eigenlijk schamen ze zich daarvoor. Dat land heet Zweden.
Onze nieuwe buurvrouw in Zweden heeft ons uitgelegd dat de wilde zwijnen ter plaatse het volste recht hebben om onze tuin om te woelen op zoek naar voedsel, als het slecht toeven is in het bos vlak om de hoek. Zij deed dat, wetende dat de rest van Europa nog wel eens hele malle ideeen heeft over de natuur. Het is een Zweed niet uit te leggen dat in Nederland bossen “aangelegd” worden en nog minder dat “wildernis” een te financieren doel kan zijn. En al helemaal niet dat in Nederland bomen omgezaagd worden omdat er vieze beestjes in zitten of vieze blaadjes af vallen of uit pure bomenhaat.
Makkers staakt uw wild geraas en bemoei je niet zo met de natuur maar laat de natuur zich met jou bemoeien!
Groeten Leusden en Överum,
Jos
Nederland voert vaak het hoogste woord op het wereldtoneel als het om gaat om het beschermen van tropisch regenwoud en Antarctica. We mogen echter ook wel iets doen voor onze eigen natuur voor dat we andere landen de les gaan lezen.
De VN pleit er voor dat landen tenminste 10 % van hun oppervlak voor de natuur reserveren. Nederland moet dus nog wel wat doen voor haar eigen natuur want op dit moment zijn onze meeste van onze gebieden half-natuur zoals heide, weidevogelgebeiden, landgoederen. Er zijn echter nog voldoende plekken voor nieuwe wildernisnatuur; langs de grote rivieren (Gelderse Poort is een prachtige aanzet!), de kustzone, de Veluwe en het Markermeer (er is daar plek voor een 40.000 ha groot wildernisgebied waar 8 Oostvaarsersplassen in passen; lees artikel in Vakblad Groen hierover: http://www.stefanpasma.nl/uploads/images/natuur/markermr.pdf )
Kortom; aan de slag met nieuwe wildernis in Nederland
Groet, Stefan Pasma
http://www.ongerepte-natuur.nl (een website die laat zien hoe mooi de Nederlandse wildernisnatuur is/kan zijn)
Graag zou ik de tekst van het gedicht van Paul Akkerman dat door Matthijs Schouten werd voorgelezen over de “stille plek in de natuur” willen hebben. Is dit mogelijk. Bij voorbaat dank,
Groet Jos
Ik val in herhaling. Ik ben het helemaal met de Zweedse reactie eens. Waar ik woon liep ik door de “natuur” op zoek naar damherten om te fotograferen. Nog een wonder dat het kan, want in de jaren 80 was deze soort bijna het haasje, want hij was exoot. Tegenwoordig is die haat gericht op bomen. Zal ook wel weer overwaaien hoop ik, want net als damherten vind ik veel van die exoten fascinerend en mooi en hebben ze het hier prima naar de zin.
Afijn: die mensen vonden die damherten wel leuk maar er waren er wel veel hoor. Dat was gevaarlijk voor de auto’s en je had dan veel schade aan je auto, dus beter minder herten. Ik heb gezegd dat ik moest zoeken naar herten, maar dat ik helaas niks hoef te doen om overal mensen tegen te komen dus voor mij wel duidelijk was welke soort moest wijken. Ondanks mijn vrij botte reactie waren die mensen het daar ook wel mee eens! Maar de basis kijk in NL is vaak: leuk die natuur, als ie maar niet lastig wordt voor mij….
Tilia: ik versta onder wildernisnatuur zelf per direct de boel uit je handen laten vallen en zien wat er gebeurd. En niet eerst de boel zodanig manipuleren dat de natuur toch weer en richting wordt uitgeschoten die je wenst of denkt dat goed is. Laat de natuur gewoon fijn met rust. Dus niet overhaast een otter introduceren. Niet de boel vernatten, geen bossen plaggen, geen exoten verwijderen…..laat maar doen. Het komt geheid goed. Al was het maar omdat je niet met machines en co de bodem verknalt…En neem de menselijke levensverwachting ook niet als maat waarbinnen veranderingen moeten plaatsvinden.
Geduld…
Bovenstaande discussies lees ik met enige verbazing. Dat komt door mijn opleiding en veld van mijn vroegere beroepsbeoefening, waarin het gewoonte is om goed vast te leggen wat gebruikte termen betekenen. Daarom twee vragen aan de discussierenden:
- wat verstaat ieder van jullie onder “natuur”?
- wat verstaat ieder van jullie onder “wildernis”?
Ik hoop dat de antwoorden op die vragen in elk geval mij wat helderheid kunnen verschaffen. Bij voorbaat bedankt.
@ Jaap: en prompt viel de discussie stil
@ Gov: het is wel degelijk nodig bepaalde randvoorwaarden te herstellen. Geen nieuwe scheppen, maar herstellen. Eén van de voornaamste in ons kikkerlandje, onze delta, is het herstellen van de natuurlijke waterstand.
Hetzelfde geldt in bepaalde gevallen voor het verwijderen/reduceren van exoten en andere maatregelen. Het kan geen kwaad een bepaald ’startpunt’ te scheppen die recht doet aan de ‘natuurlijke’ uitgangssituatie.
Natuur dat zijn we zelf, onze innerlijke natuur is een afspiegeling van de natuur buiten ons. Binnen en buiten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Wij allen zijn onderhevig aan processen van groei, afbraak, compostering, een eeuwigdurende, cyclus, die begin noch einde kent.
En wildernis kennen we allang niet meer in Nederland, het vooroorlogse land van Jac.P.Thysse en Marsman is verdwenen en allang ten prooi gevallen aan de bouwwoede van projectontwikkelaars en ambtenarij. Stadskinderen vangen geen kikkerdril in slootjes en kennen het spelen in met bloemen bedekte weilanden niet.
Beton, asfalt, zielloze bedrijfsparken, industrieterreinen en vinex-locaties bepalen in toenemende mate het landschap. Voor stilte en duisternis moet je ver weg. Nederland is verworden tot een parklandschap met fietspaden, bankjes, afvalemmers, gebods-, verbodsborden en verbaliserende boswachters. Arm land!
Ik heb met veel intresse de bovenstaande discussie gelezen.
Kan mij erg vinden in de laatste reactie van Christo Motz.
Ikzelf ben geen deskundige op het gebied van natuurbeheer.
Ben wél een intensief natuurgebruiker! Ik vaar graag in de “nieuwe” natuur op er rond de Hunze.
Vis daar vol overgave op snoek (ja, ik weet het: foei!!) en als ik weer eens een vogel of een beestje zie stop ik mijn kano en vergeet ik weer hoeveel kilometers ik van mij zelf moest maken, of leg ik mijn hengel neer om mij te vergapen aan al dat moois…
En ja, het klopt! De natuur is dan in mij en niet van mij. Ik ben onderdeel van.. ook en vooral als ik eens een snoekbaars vang en deze samen met mijn kinderen schoonmaak en laat zien hoe zo,n dier “respectvol” (ja daar is het woord weer…) gedood en bereid word.
Omdat ik vind dat ook dit een natuurbeleving is!
Wat is natuur? en wat wildernis? ik weet het niet…
Wildernis staat voor mij voor ongerept en of dat nog bestaat?
Oceanen vol plastic pulp. Was laatst op het uiterste oostpuntje van Schiermonnikoog; ook allemaal plastic en rommel! Ben ook in Zweden en Noorwegen geweest; hoe mooi het daar ook is, ook daar maken wij er een een rommeltje van.
Ik denk dat wij in Nederland ons zoveel mogelijk niet moeten bemoeien met de natuur.
Maar ja, wij hebben dat al teveel gedaan en soms hebben wij de boel onherstelbaar verprutst.
Dan kan de natuur wel een handje gebruiken en er wel beter van worden.
Een mooi voorbeeld is weer die Hunze. Toen ik daar 10 jaar geleden kwam was het een rechte grauwe sloot waar weinig te beleven was. Nu bruist het onder en boven het Hunzewater van het leven…
Een wildernis ‘maken’ er er dan niet in mogen komen vind ik erg lastig…
Ik snap dat als iedereen in Nederland die “wildernis” in trekt dat het dan niet goed komt.
Maar aangezien iedereen zo van de natuur vervreemd is zie ik dat ook niet echt gebeuren.
Ikzelf neem (verstandelijk gehandicapte) kinderen mee de natuur in… doe wat aan die vervreemding. Noem mijn organisatie ”In het Wilde weg…”
Maar het “Wilde” is soms ver weg…
Vind maar eens een plekje waar je als kind nog een hutje mag bouwen, laat staan een kampvuurtje te steken!
Kom dan ook héél veel verbodsbordjes tegen!
Nou ja…: lang leve de natuur! Maar het mag van mij wel wat Wilder(nissiger)!!
En ik wil -en zal- er wel graag een onderdeel van willen blijven….
Tim Horneman
Wat opvallend is aan alle reacties, iedereen meent er het beste van, en iedereen heeft een ‘oplossing’. Sturing aan het ene uiterste, volledig wegblijven aan het andere.
Maar wanneer iemand meent het te weten, of doet alsof, bij de natuur kom je daar niet mee weg. Ze maakt je nederig, of je nu wilt of niet.
Ik zou het eigenlijk niet weten, ik bedoel, hoe te handelen.
Wellicht is het noch het een, noch het ander. Met de hoed in de hand belet vragen bij haar is misschien een optie. En dan (eindelijk) luisteren naar wat ze te vertellen heeft.
Roel